เหงือกร่นจนเห็นรากฟัน เกิดจากอะไร? อันตรายไหม และควรรักษาอย่างไร

เหงือกร่นจนเห็นรากฟัน คืออะไร? ทำไมฟันถึงดูยาวขึ้น

เหงือกร่น (Gum Recession) คือภาวะที่ขอบเหงือกเคลื่อนออกจากตำแหน่งปกติไปทางรากฟัน ทำให้บริเวณรากฟันถูกเปิดเผยมากขึ้น บางคนอาจพบเฉพาะฟันหนึ่งซี่ ขณะที่บางคนอาจเกิดหลายตำแหน่งพร้อมกัน

สิ่งที่หลายคนสังเกตเห็นเป็นอันดับแรกคือ “ฟันดูยาวขึ้น” แต่จริง ๆ แล้วตัวฟันไม่ได้กำลังงอกหรือยาวขึ้น ส่วนที่มองเห็นเพิ่มคือพื้นผิวบริเวณรากฟัน เนื่องจากระดับขอบเหงือกถอยลงจากตำแหน่งเดิม

เมื่อรากฟันถูกเปิดเผยมากขึ้น อาจเกิดอาการเสียวฟันเวลาเจออาหารหรือเครื่องดื่มเย็น ร้อน หวาน หรือเปรี้ยว รวมถึงอาจรู้สึกเสียวขณะแปรงฟันได้ เพราะบริเวณรากฟันไม่ได้มีชั้นเคลือบฟันปกป้องเหมือนบริเวณตัวฟันส่วนบน

ดังนั้น หากรู้สึกว่า ฟันดูยาวขึ้นกว่าเดิม ไม่ได้หมายความว่าฟันกำลังงอก แต่อาจเป็นเพราะขอบเหงือกกำลังร่นลง

เหงือกร่นเกิดจากอะไร? 6 สาเหตุที่พบบ่อย

หลายคนเข้าใจว่าเหงือกร่นต้องเกิดจากการแปรงฟันแรง หรือเกิดเฉพาะกับคนที่ดูแลช่องปากไม่ดีเท่านั้น แต่จริง ๆ แล้ว สาเหตุของเหงือกร่นมีได้หลายปัจจัย และบางคนอาจมีมากกว่าหนึ่งปัจจัยร่วมกัน

1. แปรงฟันแรงเกินไป

การออกแรงแปรงมากเกินไป หรือถูแปรงบริเวณคอฟันและขอบเหงือกแรง ๆ ซ้ำเป็นเวลานาน อาจทำให้เนื้อเยื่อบริเวณนั้นได้รับการกระทบกระเทือน โดยเฉพาะในคนที่มีเนื้อเยื่อเหงือกค่อนข้างบาง

การแปรงฟันให้สะอาดจึงไม่ได้หมายความว่าต้องแปรงแรง ควรใช้แรงที่เหมาะสมและเลือกแปรงสีฟันขนนุ่ม

2. คราบพลัคและหินปูนสะสม

หากทำความสะอาดฟันไม่ทั่วถึง คราบจุลินทรีย์หรือคราบพลัคสามารถสะสมตามขอบเหงือก และเมื่อสะสมเป็นเวลานานอาจแข็งตัวเป็นหินปูน ส่งผลให้เนื้อเยื่อเหงือกเกิดการอักเสบ

หากการอักเสบลุกลามไปยังเนื้อเยื่อและกระดูกที่รองรับฟัน อาจสัมพันธ์กับการสูญเสียเนื้อเยื่อรอบฟันและการเกิดเหงือกร่นได้

3. โรคเหงือกและโรคปริทันต์

โรคปริทันต์เป็นภาวะการอักเสบที่ส่งผลต่อเนื้อเยื่อและกระดูกที่ช่วยพยุงฟัน หากโรคดำเนินไปมากขึ้น อาจเกิดการสูญเสียกระดูกรอบฟัน เหงือกร่น ฟันโยก หรือการเคลื่อนตำแหน่งของฟันได้

ดังนั้น หากเหงือกร่นร่วมกับเลือดออกง่าย มีกลิ่นปาก ฟันโยก หรือช่องระหว่างฟันเปลี่ยนไป ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพเหงือกเพิ่มเติม

4. ตำแหน่งหรือการเรียงตัวของฟัน

ฟันบางซี่อาจอยู่ในตำแหน่งเอียง หรืออยู่ในตำแหน่งที่มีกระดูกและเนื้อเยื่อเหงือกหุ้มค่อนข้างบาง ทำให้บริเวณนั้นมีความเสี่ยงต่อการเกิดเหงือกร่นมากกว่าตำแหน่งอื่นในบางกรณี

5. ลักษณะเนื้อเยื่อเหงือกของแต่ละคน

แต่ละคนมีความหนาของเหงือกและเนื้อเยื่อรอบฟันแตกต่างกัน ผู้ที่มีเนื้อเยื่อเหงือกบางอาจมีแนวโน้มเกิดเหงือกร่นได้ง่ายกว่าผู้ที่มีเนื้อเยื่อเหงือกหนา

6. การสูบบุหรี่และการบาดเจ็บบริเวณเหงือก

การสูบบุหรี่ การได้รับบาดเจ็บบริเวณเหงือก หรือพฤติกรรมที่ทำให้เนื้อเยื่อถูกกระทบซ้ำ ๆ อาจเป็นปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพเหงือกและการเกิดเหงือกร่นได้เช่นกัน

ด้วยเหตุนี้ การรักษาเหงือกร่นจึงควรเริ่มจากการตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงก่อน ไม่ควรสรุปจากลักษณะภายนอกเพียงอย่างเดียว

เหงือกร่น กับ เหงือกอักเสบ เหมือนกันไหม?

ไม่เหมือนกัน แต่สามารถเกี่ยวข้องกันได้

เหงือกอักเสบ (Gingivitis) มักมีอาการเหงือกแดง บวม หรือเลือดออกง่าย โดยมีคราบจุลินทรีย์บริเวณขอบเหงือกเป็นปัจจัยสำคัญ

ส่วน เหงือกร่น คือการที่ขอบเหงือกถอยลงจากตำแหน่งเดิม จนทำให้พื้นผิวรากฟันถูกเปิดเผยและฟันดูยาวขึ้น

หากการอักเสบลุกลามจนกลายเป็นโรคปริทันต์และเกิดการสูญเสียเนื้อเยื่อหรือกระดูกที่รองรับฟัน อาจพบเหงือกร่นร่วมด้วยได้

อย่างไรก็ตาม คนที่มีเหงือกร่นไม่ได้หมายความว่าจะต้องมีเหงือกอักเสบทุกคน เพราะเหงือกร่นสามารถเกิดจากปัจจัยอื่น เช่น การแปรงฟันแรง ตำแหน่งของฟัน หรือเนื้อเยื่อเหงือกที่บางได้เช่นกัน

หากมีอาการเหงือกแดง บวม หรือเลือดออกง่ายร่วมด้วย สามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ โรคเหงือกอักเสบ สาเหตุ อาการ และการรักษา เพื่อทำความเข้าใจปัญหาสุขภาพเหงือกเพิ่มเติม

เช็กอาการแบบไหนที่อาจบอกว่าเหงือกกำลังร่น

อาการของเหงือกร่นในแต่ละคนอาจแตกต่างกัน และบางคนอาจไม่มีอาการเจ็บเลย โดยสามารถสังเกตเบื้องต้นได้จากอาการต่อไปนี้

• ฟันบางซี่ดูยาวกว่าซี่ข้างเคียง
• เห็นบริเวณคอฟันหรือรากฟันมากขึ้น
• ขอบเหงือกของฟันบางซี่อยู่ต่ำกว่าซี่อื่น
• มีอาการเสียวฟันเมื่อรับประทานอาหารเย็น ร้อน หวาน หรือเปรี้ยว
• เสียวบริเวณคอฟันขณะแปรงฟัน
• รูปร่างหรือระดับของขอบเหงือกเปลี่ยนไป
• ช่องระหว่างฟันดูเปลี่ยนไปจากเดิม

บางคนอาจไม่มีอาการเสียวฟันเลย และเพิ่งสังเกตเห็นเมื่อฟันดูยาวขึ้นหรือระดับเหงือกสองข้างไม่เท่ากัน

หากมีอาการ เลือดออกจากเหงือก เหงือกแดงหรือบวม มีกลิ่นปาก ฟันโยก มีหนอง หรือฟันเริ่มห่างออกจากกัน ร่วมด้วย ควรเข้ารับการตรวจเพิ่มเติม เพราะอาจมีปัญหาเกี่ยวกับโรคเหงือกหรือโรคปริทันต์ร่วมด้วย

เหงือกร่นจนเห็นรากฟัน อันตรายไหม?

เหงือกร่นไม่ได้มีเพียงผลต่อความสวยงามหรือทำให้ฟันดูยาวขึ้นเท่านั้น เพราะเมื่อพื้นผิวบริเวณรากฟันถูกเปิดเผยมากขึ้น อาจเกิดปัญหาอื่นตามมาได้

เสียวฟันได้ง่ายขึ้น

พื้นผิวบริเวณรากฟันไม่มีชั้นเคลือบฟันปกป้องเหมือนตัวฟันส่วนบน จึงอาจไวต่อความเย็น ความร้อน ความหวาน และแรงกระตุ้นต่าง ๆ มากขึ้น

เพิ่มความเสี่ยงต่อรากฟันผุ

เมื่อรากฟันถูกเปิดเผย หากมีคราบพลัคสะสมและดูแลทำความสะอาดได้ไม่ดี อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดฟันผุบริเวณรากฟัน

กระทบต่อความสวยงามของรอยยิ้ม

เหงือกที่ร่นไม่เท่ากันอาจทำให้ฟันบางซี่ดูยาวกว่าซี่อื่น ส่งผลต่อสัดส่วนของฟันและเหงือกเมื่อยิ้ม

หากมีโรคปริทันต์ร่วมด้วย อาจกระทบต่อเนื้อเยื่อรองรับฟัน

หากเหงือกร่นเกิดร่วมกับโรคปริทันต์และไม่ได้รับการดูแล อาจมีการสูญเสียเนื้อเยื่อและกระดูกที่รองรับฟันเพิ่มขึ้น ในกรณีที่โรครุนแรงอาจทำให้ฟันโยกและเพิ่มความเสี่ยงต่อการสูญเสียฟัน

อย่างไรก็ตาม การเห็นรากฟันเพียงเล็กน้อยไม่ได้หมายความว่าจะต้องรักษาด้วยการผ่าตัดทันที ความรุนแรงและแนวทางรักษาของแต่ละคนแตกต่างกัน จึงควรให้ทันตแพทย์เป็นผู้ประเมิน

เหงือกร่นแล้ว เหงือกสามารถกลับขึ้นมาเองได้ไหม?

โดยทั่วไป เนื้อเยื่อเหงือกที่ร่นและสูญเสียไปแล้วไม่สามารถงอกกลับขึ้นมาปกคลุมรากฟันได้เองเหมือนเดิม

แต่หากตรวจพบตั้งแต่ระยะแรก สามารถควบคุมปัจจัยที่ทำให้เหงือกร่นและช่วยลดโอกาสที่เหงือกจะร่นมากขึ้นได้ เช่น

• ปรับวิธีแปรงฟัน
• ลดแรงกดขณะแปรง
• ควบคุมคราบพลัคและหินปูน
• รักษาโรคเหงือกหรือโรคปริทันต์
• ประเมินตำแหน่งและการเรียงตัวของฟัน
• ตรวจติดตามระดับเหงือกเป็นระยะ

ดังนั้น คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “ทำอย่างไรให้เหงือกกลับขึ้นมา?” แต่ควรเริ่มจากการตรวจว่า “เหงือกร่นเกิดจากอะไร?” เพื่อให้สามารถเลือกวิธีดูแลและรักษาได้ตรงกับสาเหตุ

เหงือกร่นรักษาอย่างไร? ต้องปลูกเหงือกทุกคนไหม?

ไม่ใช่คนที่มีเหงือกร่นทุกคนจะต้องปลูกเหงือก

แนวทางรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุ ระดับความรุนแรง อาการเสียวฟัน สุขภาพของเนื้อเยื่อรอบฟัน และปัจจัยอื่นของแต่ละคน

หากเกิดจากการแปรงฟันแรง

อาจเริ่มจากการปรับวิธีแปรงฟัน ลดแรงกด และเลือกใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม เพื่อไม่ให้ขอบเหงือกได้รับการกระทบกระเทือนเพิ่มเติม

หากมีคราบพลัค หินปูน หรือโรคเหงือกร่วมด้วย

จำเป็นต้องควบคุมการอักเสบและทำความสะอาดคราบที่สะสมรอบฟัน ทันตแพทย์อาจพิจารณาการขูดหินปูน หรือการเกลารากฟันตามระดับของโรค

หากมีอาการเสียวฟัน

อาจมีแนวทางช่วยลดอาการเสียว เช่น การใช้ยาสีฟันสำหรับอาการเสียวฟัน การใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีฟลูออไรด์ หรือการรักษาทางทันตกรรมอื่นตามการประเมิน

หากตำแหน่งของฟันเกี่ยวข้องกับการเกิดเหงือกร่น

บางกรณีอาจต้องประเมินตำแหน่งของฟัน กระดูก และเนื้อเยื่อเหงือกร่วมกัน เพื่อพิจารณาแนวทางรักษาที่เหมาะสม

หากเหงือกร่นมากหรือมีข้อบ่งชี้เฉพาะ

ทันตแพทย์อาจพิจารณาการรักษาทางศัลยกรรมปริทันต์ เช่น การปลูกเหงือก (Gum Graft) หรือการปิดคลุมรากฟัน เพื่อเพิ่มเนื้อเยื่อบริเวณที่เหงือกร่น ลดการเปิดเผยของรากฟัน หรือลดอาการเสียวในกรณีที่เหมาะสม

การรักษาจึงต้องพิจารณาเป็นรายบุคคล ไม่ควรเลือกวิธีรักษาจากลักษณะของเหงือกร่นเพียงอย่างเดียว